Nog Zweedser dan IKEA

Ieder jaar op de eerste zondag van maart komen duizenden mensen samen in Sälen voor een epische langlaufwedstrijd van 90 km naar Mora. Zo herdenken ze de Zweedse koning Vasa die in de 16de eeuw langs deze weg op ski’s ontsnapte aan de Deense koning. De route van de Vasaloppet is het hele seizoen open. Wij zullen de route in drie dagen afleggen, zelfvoorzienend, met de rugzak. We overnachten in onbemande hutjes langs het traject en genieten van de uitgestrekte Zweedse natuur.

Tekst Teun De Voeght – Foto’s Thomas Janssens

4

Ieder kind in Zweden droomt ervan de Vasaloppet te winnen en voor een jaar een nationale held te zijn. Elke eerste zondag van maart zit heel Zweden aan de televisie gekluisterd om vol spanning de race te volgen. Het is de oudste langlaufwedstrijd ter wereld. De eerste race werd gehouden in 1922 met 119 atleten aan de start. Vandaag, bijna honderd jaar later, is de race zo populair dat de organisatie de inschrijvingen beperkt tot 15.800 deelnemers. Atleten uit alle hoeken van de wereld komen naar hier om hun beste tijd neer te zetten. Toch zijn het vooral de sportmannen en -vrouwen uit de Scandinavische landen die met het edelmetaal gaan lopen.

Ieder zijn Vasaloppet is anders. Voor de ene is het zaak een zo snel mogelijke tijd neer te zetten, voor de andere is het slow travel en een onderdompeling in de natuur. Hoe dan ook, als je de Vasaloppet hebt afgelegd, mag je meepraten en hoor je er toch wat meer bij.

Ook de ene winter is de andere niet. Tijdens de wintermaanden schommelen de temperaturen in de provincie Dalarna tussen de 5° en -20° Celsius. Bij onze start is het eerder 5 graden. ’s Nachts is de sneeuw verder gesmolten. Nu staan we, klaar voor de start, met onze langlauflaarzen in een enorme plas smeltwater boven op de ijsvlakte die de startweide geworden is. Onze latten gaan voorlopig nog over onze schouders en we leggen de eerste kilometers te voet af. Vanuit de vallei gaan we het bos in. Spiegelglad loopt de weg naar boven, meteen naar het hoogste punt van de Vasaloppet, 528 m hoog. Steil omhoog langlaufen is sowieso niet simpel, op ijs al helemaal niet. Te voet lukt het prima, maar het voelt toch wat als een valse start.  

Snelcursus langlaufen

Voor we aan onze Vasaloppet zijn begonnen, hebben we in Mora nog een afspraak met Staffan Larsson, een sportieve vijftiger die in 1999 de race won in 4u31. ‘Ik heb de Vasa al sneller gedaan hoor’, lacht hij. ‘Alles hangt af van de kwaliteit van de sneeuw.’ Het wereldrecord op de Vasaloppet is vandaag een waanzinnige 3u38. ‘Het is belangrijk dat je een tred vindt die je lang en comfortabel kan volhouden’, legt hij uit.

Toegegeven, we hebben weinig ervaring op de langlauflatten. Staffan toont ons op de piste in Mora de vijf ‘versnellingen’ of technieken die je op de latten kan gebruiken tijdens de Vasa. We proberen tijdens deze snelcursus zo goed mogelijk alle instructies te volgen en hopen op het beste. ‘Denk je dat het ons gaat lukken?’, vragen we hem. Een beetje ontwijkend zegt Staffan: ‘Jullie gaan in elk geval een groot avontuur beleven.’

Smeltstadium

Wanneer we eindelijk boven aankomen, begint het Zweedse landschap waarvoor we naar hier zijn gekomen: glooiende beboste heuvels, met daartussen de bevroren meertjes. We klikken in onze bindingen en beginnen te glijden. Eerst voorzichtig, maar dan met steeds meer overtuiging.

Er zijn tientallen soorten sneeuw en ijs. Allemaal in een ander smeltstadium. Ski’s fluiten zachtjes op bevroren sneeuw, ruisen op natte sneeuw, grommen nijdig in de diepsneeuw en brommen op ijs. De communicatie tussen langlauflat en sneeuw doet zijn eigen ding, maar het is slim om er af en toe naar te luisteren en je snelheid aan te passen.

Stilaan beginnen we het juiste ritme te vinden op het hoogplateau. Er ligt niet erg veel sneeuw, maar genoeg om vlot de tracks te volgen. Ons groepje wordt al snel een uitgestrekte lijn, waarin ieder op zijn eigen tempo vooruit glijdt. Bij Smagan hebben we onze eerste stop en we zijn dankbaar voor de opgewarmde hut. Er is zelfs een waterkoker. We zetten koffie, eten brood met worst en warmen ons aan het elektrische vuurtje. Even de moraal oppoetsen voor we weer op pad gaan.

Knetterend vuur en whisky

We moeten nog wennen aan deze manier van reizen en ook de slechte staat van de track helpt niet. We gaan trager dan verwacht en veel uren daglicht gunt de Zweedse winter ons niet. We hebben nog enkele kilometers te gaan tot onze hut. Op de koop toe begint het steeds harder te regenen en steekt er een stevige wind op. De dennen zwiepen vervaarlijk heen en weer en de regen tekent witte strepen voor onze hoofdlampen. Het laatste stuk leggen we te voet af, zo in het donker langlaufen lijkt ons nu toch een beetje té avontuurlijk.

Dan, later dan we dachten, duikt plots onze hut op. We laten de latten buiten staan, doorweekt gaan we naar binnen. In de kast ligt droog hout en even later klinkt het zuigen en knetteren van de kachel. We doen onze natte kleren uit en hangen ze te drogen boven het vuur. Stilaan krijgt iedereen het opnieuw warm. Het binnensmonds gevloek en gekreun van zo-even maakt plaats voor behaaglijk zuchten rond het vuur. Kaarsen verlichten de hut die stilaan op een sauna gaat lijken. Waterdamp stijgt krullend omhoog uit onze natte kleren. We koken water en bereiden het eten. Hoe heerlijk kan een gevriesdroogde maaltijd smaken? We zijn zuinig met de whisky. Ja, we hebben ons ook enkele luxeartikelen in de rugzak veroorloofd, maar het vanbinnen warm krijgen is misschien toch niet zó overbodig. We voelen ons stilaan weer klaar voor de rest van de tocht. Maar eerst: deugddoende nachtrust.

Surrealistische taferelen

’s Nachts is de grijze lucht opengetrokken en aan de horizon is een streepje rode ochtendzon te zien. Water uit de pomp, koffiezetten, havermoutpap maken, gedroogde kleren en langlauflaarzen aan, en weer een hele dag te glijden.

‘De slechtste winter in jaren’, ‘nog nooit zo’n warme winter gehad’, ‘je hebt je schaatsen toch bij’, roepen mensen ons na als we de kleine huisjes langs de route passeren. Gelukkig is de Vasaloppet zo’n belangrijk evenement dat de verschillende gemeentes langs het traject er alles aan doen om het toch ski-klaar te maken. Vanuit de bergen wordt sneeuw aangevoerd, en als dat nog niet genoeg is, schakelen ze het sneeuwkanon in. Dat zorgt soms voor nogal surrealistische taferelen. Een lange witte strook sneeuw doorheen een bruingroen landschap. ’s Nachts is de gesmolten sneeuw aangevroren. Op sommige stukken ligt zo veel ijs dat erover langlaufen gevaarlijk wordt. Zeker de afdalingen worden dan halsbrekend. Langlauflaarzen zijn erg comfortabel, niet te vergelijken met skilaarzen, en je kan er gelukkig kilometers mee wandelen.

Hoewel we er nu nog niet te veel op willen letten, passeren we om de kilometer een bordje dat aangeeft hoe ver we nog moeten. Ze lijken elkaar steeds sneller op te volgen, dus dat is alvast een goed teken. De negentig kilometer gaan dwars door de valleien van Midden-Zweden. Zweden is simpelweg een paradijs voor wie zich graag in de natuur onderdompelt, en dat ligt niet alleen aan die prachtige natuur zelf. Overal vind je windshelters, vuurplaatsen, waterpunten, kampeerplekken en natuurlijk de heerlijke stugas, gezellige hutjes te midden van de bossen waar je kan overnachten naast een knetterend haardvuur.

De Vasaloppet loopt afwisselend door valleien, over bevroren meren, door bossen en weiland en af en toe passeer je een oude, fotogenieke rode boerderij. Zweedser dan dit wordt het wellicht niet. De typische rode kleur van de Zweedse huisjes is afkomstig uit deze regio. Het koper uit de mijn van Falun zorgde voor het pigment in de verf en geraakte stilaan verspreid over het hele land.

Pastelkleurige bomen

Vanaf Evertsberg loopt de route alleen nog maar naar beneden. De afdaling naar het meer van Oxberg is heerlijk. De late namiddagzon kleurt de bomen pastel en de stilte van het bos heeft iets mysterieus. We glijden vlot langs de bosranden en open velden. Onze hut ligt wat verscholen naast een oude watermolen. ’s Avonds eten we een rendierstoofpotje en klinken met het laatste bodempje whisky.

Nog 33 kilometer te gaan tot de finish in Mora. Nu hebben we het goede ritme vast. Hoe dichter we bij de eindmeet komen, hoe beter de tracks onderhouden zijn. Waar we de eerste twee dagen niemand tegenkwamen, skiën er nu geregeld atleten voorbij met een jaloersmakend vlotte tred. ‘Zij hebben geen rugzak te dragen’, zeggen we dan om onszelf moed in te praten. Maar ook bij ons gaat het vlot. Nog twintig kilometer te gaan.

Mora komt steeds dichterbij. We eten onze lunch bij het gehuchtje Eldris in een windshelter met prachtig zicht op de vallei. Nog een laatste krachtinspanning en dan kunnen we de Vasaloppet van onze bucketlist schrappen. In de verte zien we het kerkje al liggen naast het Orsasjön-meer. Opgelucht glijden we tot aan de finish. We hebben het gehaald! Door de omstandigheden was het een zware tocht, maar die omstandigheden kunnen week na week anders zijn. ‘Volgend jaar nog een keer?’

Koning Vasa achterna

De Vasaloppet is genoemd naar de eerste Zweedse koning Gustav Vasa. De wedstrijd is namelijk geïnspireerd op zijn heroïsche tocht van Mora naar Sälen.

  • De Deense koning Kristian II regeerde met harde hand over Zweden, dat samen met Noorwegen en Denemarken deel uitmaakte van de Unie van Kalmar. Verspreid over het land braken er opstanden uit van boeren die meer onafhankelijkheid wilden.
  • In november 1520 vond er in Stockholm een massale executie plaats van edellieden die zich uitspraken tegen Kristian II. Gustav Vasa kon maar net ontsnappen, vluchtte weg dwars door het Zweedse platteland van Dalarna en probeerde ondertussen een boerenleger op de been te brengen.
  • Het nieuws van het bloedbad was nog niet tot Mora geraakt en aanvankelijk kreeg Vasa de bevolking niet achter zich. Op ski’s ging hij door de sneeuw op weg naar Noorwegen.
  • Ondertussen bereikte het nieuws uit Stockholm toch Dalarna. De inwoners van Mora hadden spijt dat ze Gustav Vasa niet gevolgd waren in zijn plan en stuurden hun twee snelste langlaufers achter hem aan. In Sälen, net voor de grens met Noorwegen, konden ze hem inhalen.
  • Daar keerde Gustav Vasa zich om en zette koers naar Stockholm. Onderweg verzamelde hij een enorm leger en hij kon zo koning Kristian II omverwerpen. Gustav Vasa werd de eerste Zweedse koning.

www.vasaloppet.se

Houten paardje

Het symbool bij uitstek van de regio en ondertussen ook van heel Zweden is het felrode en sierlijk versierde Dalapaard.

Vanaf de 18de eeuw trokken houthakkers de bossen in om bomen te kappen. Stevige boerenpaarden sleurden de gevelde stammen uit het bos. ’s Avonds, bij het vuur, sneden de houthakkers kleine houten paardjes voor de kinderen. ‘Vroeger was het heel gegeerd bij kinderen, maar vandaag is het het meest verkochte souvenir van Zweden’, verklaart Lennart Ihrén van het familiebedrijf Nils Olsson vlak bij Mora, dat sinds 1928 de handgemaakte paardjes maakt. 120.000 Dalapaardjes worden hier per jaar met de hand gesneden. ‘Het ruwe werk doen we met de bandzaag, maar de afwerking gebeurt nog steeds manueel.’ De vraag naar de paardjes is zo groot dat het bedrijf nu ook mensen thuis inschakelt om het houtsnijwerk af te werken en te beschilderen.
In het schildersatelier werken drie vrouwen met vaste hand fulltime. Nadat de basiskleur is aangebracht, beschilderen ze met een penseel het paardje met vrolijke krullen. Wat als ze een fout maken? ‘Wij maken al lang geen fouten meer’, lacht de vrouw zonder van haar werk op te kijken.

Eten

Langs de Vasaloppet kom je geen winkels of restaurants tegen. Zorg dus zelf voor voldoende eten in je rugzak. Drinkwater vind je wel overal.

Slapen

De weken voor en na de Vasaloppet zijn erg populair. Boek zeker je accommodatie in Mora en Sälen ruimschoots op voorhand. Voor de hutten onderweg kan je niet reserveren, maar dat is ook niet nodig. Maar weinig mensen overnachten ’s winters langs het traject. Er zijn voldoende stapelbedjes voorzien. Vergeet je slaapzak niet.

Mora Parken

Parkvägen 1, Mora – www.moraparken.se

De perfecte uitvalsbasis in Mora. Hier kan je kiezen voor een hotelkamer, een stuga of een campingstuga. De Vasaloppet loopt door het park, ideaal dus om al een keertje op te warmen. Vanaf € 100 voor twee.

Mora Hotell & Spa

Strandgatan 12, Mora – www.morahotell.se

Overnachten in het centrum van Mora. Vanaf € 130 voor twee.

Försgarden

Södra Brändan 161, Transtrand – www.forsgarden.eu

Slapen op 400 m van de start. Ideaal om je batterijen helemaal op te laden. Vanaf € 130 voor twee.

Kamperen

In de wintermaanden met de tent kamperen kan in Midden-Zweden een hele uitdaging zijn. Doe het enkel als je veel ervaring hebt met winterkamperen. In en rond Mora zijn er tal van campings waar je met de camper terecht kan. Boek ook hier tijdens de periode van de Vasaloppet ruim op voorhand je staanplaats.

Doen

Nils Olsson

Edåkersvägen Nusnäs - www.nilsolsson.se

Bezoek het familiebedrijf van Nils Olsson en leer alles over de legendarische Dalapaardjes.

Kopermijn Falun

Gruvplatsen 1, Falun - www.falugruva.se

Breng een bezoek aan de Kopermijn van Falun.

Zorn Museum
Vasagatan 36, Mora - www.zorn.se 

Mora is het geboortedorp van de schilder Zorn. Het Zornmuseum leert je er alles over.

Deel je ervaring

Contact

Adres en contactgegevens

Over Pasar

Onze organisatie en onze missie

Ontdek de Pasar-afdeling in jouw buurt

Pasar heeft 290 afdelingen; wij zijn dus altijd dicht bij jou in de buurt!

Pasar is er voor jou

Ontdek onze ledenvoordelen

  • Op vakantie met het gezin of in groep? Overnachten in hotels, vakantiewoningen of op camping? Als lid krijg je exclusieve Pasar-kortingen.
  • Fan van fietsen of wandelen, in België of het buitenland? Als lid heb je toegang tot alle wandel- en fietsroutes uitgeschreven en getest door Pasar.
  • Reisinspiratie thuis en onderweg dankzij onze magazines (Pasar, Campertijd, de Kampeergids en de Kampeerwijzer), ook beschikbaar op tablet.
  • Bespaar op je verzekering! We bieden je voordeeltarieven op verzekeringen voor camper en caravan.
  • Gratis of met korting deelnemen aan activiteiten van de Pasar-afdeling in je buurt maar ook de Pasar-kampeerclubs, gps- en elektrische fiets-afdelingen.
Twee vrouwen lezen een kaart op een stadsplein
Vertel ons wie je bent en ontdek een lidmaatschap op maat van jouw interesses!