Sssssst… hier heerst de stilte

We zijn bijna het vermogen verloren om onze zintuigen ten volle te gebruiken. 70% van de Vlamingen leeft in gebieden waar het geluidsniveau de 55 decibel overschrijdt, wat de drempel is voor industrieel geluid. Wandelen in stilte zijn we niet meer gewend en het kan soms onwennig aanvoelen. Maar zodra je de natuurgeluiden omarmt, is de rust niet te evenaren.

Tekst Teun De Voeght – Foto’s Dieter Telemans

4

Het is nooit stil in de stiltegebieden van Vlaanderen. Populieren ruisen in de wind, vogels zingen uit volle borst, kikkers kwaken in het riet en als je geluk hebt, kan je zelfs het sap van de bomen horen stromen. Een stiltegebied is dus niet letterlijk stil, maar wel zo veel mogelijk ontdaan van hinderlijke geluiden zoals drukke autowegen, treinen of ronkende fabrieken.

Voor algemene info over de Vlaamse stiltegebieden: www.stiltegebieden.be

Bij de heide van Gerhagen

Gerhagen was het eerste gebied dat het kwaliteitslabel ‘stiltegebied’ van de Vlaamse overheid kreeg. Aan het Bosmuseum staat Marc Meert ons al op te wachten. Hij is een van de vijftien vrijwilligers die het bezoekerscentrum en museum draaiende houden. Op de planning staat een avondwandeling langs enkele van de stilste punten van het Natuurpark Gerhagen. ‘Voor we het label kregen is er heel wat onderzoek gedaan’, legt Marc uit. ‘We zijn op stap gegaan met een decibelmeter om de akoestische kwaliteit van het domein te meten.’ Zo konden ze de stiltepunten in kaart brengen.

Voor we op stap gaan krijgen we nog een ‘stilterugzak’ mee. ‘We hebben een pakketje samengesteld waardoor wandelaars nog meer de natuur kunnen ervaren.’ Naast een verrekijker, vogelkaart en wolkenkaart zitten in het rugzakje ook een blinddoek en een zandloper. ‘We sporen mensen aan om echt hun tijd te nemen. Door de dagelijkse stress zou je ervan versteld staan hoe lang het duurt tot een zandloper helemaal is leeggelopen terwijl jij ondertussen in stilte wacht’, legt Marc uit. De blinddoek zorgt dan weer voor een heel andere beleving van je omgeving.

Over een brede zandweg wandelen we Gerhagen binnen. Af en toe komt er een wandelaar voorbij, maar voorts is het hier heel rustig. We wandelen door het bos en komen uit op een open heidevlakte. Nu is het nog te vroeg, maar straks zal hier de nachtzwaluw rondvliegen en grote nachtvlinders opjagen. Deze meester in de camouflage heeft zijn nest zo op de grond boven op de dorre bladeren, tussen de heideplantjes. ‘Zelfs als je er vlakbij staat kan je alleen maar zijn zwarte oogjes zien glinsteren’, weet Marc. Hier en daar staan er in de heidevlakte eenzame bomen. ‘Die hebben ze bewust laten staan. Voor de nachtzwaluw op jacht gaat bakent hij van boom tot boom eerst zijn territorium af.’

De energie van stilte

Naast het ven van Pinnekenswijer groeien pijpenstrootjes. De avondzon kleurt hun pluisjes roze. Daarboven jaagt tuimelend een boomvalk vanuit de dennen op grote libellen. We gaan zitten op een bankje aan de rand van het heideveld. Hier heerst de stilte. In A Book of Silence gaat de Britse schrijfster Sara Maitland op zoek naar stilte in woestijnen, verlaten huizen, bergtoppen en bossen. Maitland schrijft over hoe de ‘hedendaagse obsessie rond communicatie’ onze mentale gezondheid bedreigt en over de ‘energie van stilte’. Met onze ogen gesloten te midden van de natuur kunnen we niet anders dan haar gelijk geven.

Om onze wandeling af te sluiten beklimmen we de 100 treden van de uitkijktoren. Hoog boven de bomen kijken we kilometers ver in het land van de Merode. De zon zakt overvloedig oranje weg achter de dennen. Een troep vogels trekt in een slordige V-formatie voorbij. En dan, dan is het weer stil.

Langs de Schelde bij Bornem

In de polders van Bornem ligt het achtergrondgeluidsniveau onder de 40 decibel. Dat is alvast een van de redenen waarom een deel van het kronkelende Scheldeland als stiltegebied werd erkend. De dijken, wielen, slikken, schorren en broekbossen zijn de perfecte plaats om te genieten van een stiltewandeling.

We parkeren onze auto aan de kerk van Branst. Hier begint onze wandeling over het stiltepad van Weert. Als leidraad volgen we de brochure Wandelen in het Stiltegebied. Naast een goede routebeschrijving krijgen we zo ook een heleboel achtergrondinformatie mee en er staan leuke opdrachten in om de stilte te ontdekken.

Al snel staan we op de Scheldedijk. Rechts van ons loopt het weiland over in het bos en links stroomt de Schelde verder door naar Temse. Bij wandelknooppunt 45 stoppen we. Volgens de brochure is dit de stilste plek van het Bornemse stiltegebied. Beneden in de polder staat de oude gerestaureerde Roosendaalhoeve. Aan de andere kant kan je het pontje nemen richting Hamme. Opdracht. Maak het een minuutje stil en luister naar de geluiden. Graag! We horen het ruisen van de ratelpopulieren, een vink gaat vol zelfvertrouwen te keer …suskewiet,…suskewiet… Een jong konijn kruipt uit de struiken en begint aan de scheuten te knabbelen, af en toe snort er een klein peloton wielertoeristen voorbij, sluierwolken maken het zonlicht zacht en diffuus, schapen staren ons lui aan… Als je de stilte toelaat, hoor je niet alleen hoe divers natuurgeluiden kunnen zijn, je gaat ook veel meer zien, dingen opmerken die anders zo aan je zouden voorbijgaan.

Vliegende geit

We gaan weer verder. Een laan met langs beide kanten notelaars brengt ons van de dijk naar het charmante dorpje Weert. Hier hoef je niet erg je best te doen om je honderd jaar terug in de tijd te wanen. Het dorpje ligt tussen de Schelde en de Oude Schelde, een zijarm die eindigt bij het sas, een afwateringssluis. Het is het oudste aangelegde waterwerk in Vlaanderen uit 1592.

Vandaag is het prachtig zomerweer, maar dat is hier niet altijd het geval en dikwijls hangt er een mysterieuze mist over het land van de Schelde. En uit nevels, zo weten we, worden legendes geboren. In 1920 beleefden hier enkele late wandelaars de schrik van hun leven toen ze plots een mekkerende geit door de lucht hoorden vliegen. Het duurde niet lang of heel Branst was in de ban van de vliegende geit. Met z’n allen gingen ze ’s avond op de dijk staan in de hoop de geit te zien overvliegen, maar tevergeefs. Enkel het gemekker was iedere avond opnieuw te horen. Bijgelovig als de mensen toen waren begonnen ze het werk van een kwade geest te vermoeden en ze vergrendelden ’s nachts zorgvuldig de huizen en stallen. Tot men op een dag een vogel mekkerend boven de schorren zag vliegen. Een watersnip maakt tijdens zijn baltsvlucht immers het geluid van een mekkerende geit. Geen kwade geesten hier in het Scheldeland, maar de bijnaam ‘vliegende geiten’ zijn de Branstenaars toch niet meer kwijtgeraakt

Poëtisch in Zwarteput

Vertraag. Vertraag. Vertraag je stap. Stap trager dan je hartslag vraagt. Verlangzaam. Verlangzaam. Verlangzaam je verlangen en verdwijn met mate. Neem niet je tijd en laat de tijd je nemen – laat. Het gedicht van Leonard Nolens, gebeiteld in een grote kei, brengt ons helemaal in de juiste stemming. We staan op een weggetje aan de rand van het Stelebos en kijken over het weiland uit. ‘Voor het Albertkanaal werd gegraven wandelden mijn grootouders over dit weggetje van Zutendaal naar de markt van Bilzen’, vertelt Frans Beckers. Geboren en getogen in Zutendaal is hij onze perfecte stiltegids. ‘Het is een heel speciale gedachte dat zij door dezelfde zandgrond op stap waren als wij vandaag.’ Zo is dit oude grensland tussen de Kempen en Haspengouw doorvlochten van kleine weggetjes die vroeger de dorpen met elkaar verbonden. Vandaag zijn dat steenwegen en autostrades, maar daar merk je in het stiltegebied van Zwarteput weinig van.

Het Pad der Zinnen is een stiltewandeling die langs de rand van het Kempisch Plateau loopt. ‘Je kan wandelen van gedicht tot gedicht.’ Het pad is niet aangeduid, en je moet de bijhorende wandelkaart gebruiken om de stiltegedichten te vinden. ‘Dat hebben we bewust gedaan, zodat mensen hun tijd nemen als ze hier op wandel zijn’, vertelt Frans.

De bevers van het bosbeheer

We wandelen over de Lieteberg en de Hesselsberg. Sinds kort is hier opnieuw een beverfamilie komen wonen. Op een jaar tijd is het gebied rond de beverburchten erg veranderd. ‘De beestjes verleggen de beken en laten gebieden onder water lopen waardoor de biodiversiteit toeneemt. Het zijn de beste bosbeheerders die er zijn, ze doen het veel beter dan wij’, lacht Frans. Niet iedereen is blij met de komst van de bevers, een boer ziet zijn maïs immers liever niet pootjebaden. Zo moet de mens opnieuw leren samen te leven met de natuur en de dieren. Het menselijk volume uitzetten en de natuurgeluiden laten overheersen is alvast een goed begin.

In het zuiden van het stiltegebied lopen we over het bospad tot aan de Roelerbeek. Hier ligt de stiltesteen in het beekwater. In Zijn Wieg Neemt Het Water Tijd en Teken Geruisloos Mee. We zijn aangekomen in het hart van het stiltegebied. Een oude beuk leunt schuin over het water. We gaan zitten en luisteren naar het fluisteren van de Roelerbeek en het gezoem van insecten. Na een poosje gaan we weer op pad. We wandelen aanzienlijk trager dan bij het begin van de wandeling, niet omdat we moe zijn, maar omdat het ritme van de natuur onder onze huid is gekropen en ons vertelt te vertragen.

Andere stiltegebieden

Hoewel de procedure om erkend te worden als stiltegebied omslachtig is, komen er gelukkig nog gebieden bij in Vlaanderen. In totaal zijn er vandaag tien officiële stiltegebieden.

1. In het Grenspark Kempen-Broek geniet je van een ware mozaïek aan landschappen en een diverse fauna en flora. Hier komen zelfs de meeste soorten libellen voor van de Benelux.

www.kempenbroek.eu/nl

2. De Liereman ligt te midden van het gebied dat zijn naam alle eer aandoet: de Stille Kempen. In dit eerste Kempische stiltegebied wandel je prachtig tussen de schapen en de wilde konikpaarden.

destillekempen.be

3. Altenbroek in Voeren. De streek kennen we al langer als perfect wandelgebied, maar nu is ook het gebied rond ’s-Gravenvoeren erkend als stiltegebied.

www.voerstreek.be

4. Het natuurgebied de Kalmthoutse Heide op de grens tussen Vlaanderen en Nederland is in beide landen een driesterrenstiltegebied. Zowel overdag als ’s nachts wordt het gebiedsvreemd geluid tot het minimum beperkt.

www.grenspark.be/3-sterren-stiltegebied

5. De oude landloperskolonie van Wortel. Wandel door de statige bosdreven, open akkers, vennen, heide en grasland en geniet van de rust.

www.kolonie57.be

6. Langs de Nete van het pittoreske Gestel bij Berlaar is de tijd blijven stilstaan en wandel je langs de kronkelende oevers door het Kempens Landschap. Als je geluk hebt kan je in het omliggende weiland reeën zien grazen.

bit.ly/stilgestel

7. Het stiltegebied van Dender-Mark is de laatste nieuwkomer in het rijtje van Vlaamse stiltegebieden. In het glooiende land op de grens tussen Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant geniet je langs de Dender van de stille natuur.

www.ninove.be/stiltegebied-dender-mark

Eten

Brasserie de Bosrand
Zavelberg 12A, Tessenderlo - www.debosrand.be

Gezellig pauzeren aan de rand van het natuurgebied Gerhagen kan op het terras van Brasserie De Bosrand.

Het Veerhuis

Binnendijkstraat 5, Weert - www.hetveerhuis.be

Eten aan de waterkant kan je in Het Veerhuis in Weert, ongeveer halverwege de wandeling langs de Schelde in Bornem. Vanaf € 11.

Bezoekerscentrum Lieteberg
Stalkerweg, Zutendaal - www.lieteberg.be

Iets drinken en genieten van Limburgse vlaai tijdens je bezoek aan stiltegebied Zwarteput doe je in het bezoekerscentrum Lieteberg.

Kamperen

Kampeerplek De Stille Kempen
Heide 37, Diest - www.stillekempen.be

Het verblijfpark De Stille Kempen is het hele jaar open en natuurlijk zeer rustig gelegen. Kindvriendelijk, met modern sanitair. Vanaf € 15.

De Kikmolen
Kikmolenstraat 3, Maasmechelen, www.kikmolen.be

Huur een chalet of reserveer een camperplaats op Camping Kikmolen. Een verfrissende duik nemen kan in het grote natuurzwembad van het recreatieoord. Vanaf € 18.

Doen

Natuurgebied Gerhagen

Zavelberg 10, Tessenderlo - wet.gerhagen.be

Je kan bij het Bosmuseum in het domein Gerhagen beginnen aan een stiltewandeling of het fluisterpad voor de kinderen. Vraag je stilterugzak aan om nog meer te genieten van de stilte. Voor de kinderen is er een fluistertas met leuke opdrachten. Je kan zelfstandig of met een gids op pad. Hou de georganiseerde wandelingen in het oog en ga gratis mee op wandel.

Langs de Schelde in Bornem
Branstsedreef, Branst (Bornem)

Voor je aan de wandeling begint kan je op bit.ly/stilbranst de brochure downloaden die je gidst doorheen het stiltegebied. Daarop staan ook hangmatten aangeduid waarin je lekker in stilte kan luieren. Voor de georganiseerde wandelingen hou je best bit.ly/stilbornem in het oog.

Zwarteput
Zuurbroekstraat 16, Zutendaal

De wandelkaart en het bijbehorende boekje zijn te koop voor € 3 bij de toeristische dienst van Zutendaal. Voor meer info over het stiltegebied en het reserveren van een stiltegids surf je naar www.zutendaal.be/stiltegebied-zwarteput. Bij het bezoekerscentrum van Lieteberg (www.lieteberg.be) zijn nog veel leuke activiteiten te doen, zoals het 3 kilometer lange blotevoetenpad en de vlinderkoepel.

Deel je ervaring

Contact

Adres en contactgegevens

Over Pasar

Onze organisatie en onze missie

Ontdek de Pasar-afdeling in jouw buurt

Pasar heeft 290 afdelingen; wij zijn dus altijd dicht bij jou in de buurt!

Pasar is er voor jou

Ontdek onze ledenvoordelen

  • Op vakantie met het gezin of in groep? Overnachten in hotels, vakantiewoningen of op camping? Als lid krijg je exclusieve Pasar-kortingen.
  • Fan van fietsen of wandelen, in België of het buitenland? Als lid heb je toegang tot alle wandel- en fietsroutes uitgeschreven en getest door Pasar.
  • Reisinspiratie thuis en onderweg dankzij onze magazines (Pasar, Campertijd, de Kampeergids en de Kampeerwijzer), ook beschikbaar op tablet.
  • Bespaar op je verzekering! We bieden je voordeeltarieven op verzekeringen voor camper en caravan.
  • Gratis of met korting deelnemen aan activiteiten van de Pasar-afdeling in je buurt maar ook de Pasar-kampeerclubs, gps- en elektrische fiets-afdelingen.
Twee vrouwen lezen een kaart op een stadsplein
Vertel ons wie je bent en ontdek een lidmaatschap op maat van jouw interesses!